Kategoriyan hilbijêre;

Tenê yên kurdî?:

Pêşîn yên:

Agahî: dema 2 an jî zêdetir kategorî hatin hilbijartin, bila mijar wan hemû kategoriyênku te bijartine, bihewîne an hema tenê yek ji wan kategoriyan bihewîne jî bes e?
Hemû an hema kîjan be:


    14 mijar û 15 peyam
    paşeroj û pêşeroj

    paşeroj û pêşeroj

    21. nivîsa ku @berevaji li ser bloga xwe weşandiye, bawer im wê îzahata paşeroj û pêşeroj/17565 temam bike.

    Here lînkê

    an jî rasterast bixwînin:


    Hey nîqaşek e didome li ser peyvên “pêşeroj” û “paşeroj”ê di civata kurdînivîsan de. Gelek kes heyirîne bê ka divê kîjan ji vana ji bo “demên çûyî” û kîjan ji bo “demên bê” were bikaranîn. Ta van pêlên dawî ez jî dudilî bûm. Lê piştî ez hinekî lê kolam min dît ev heyirîn nebe jî, rewşa qaşo “duwateyî” di gelek zimanên cîhanê de jî heye.

    Lê em hinekî bala xwe bidinê, kûr binêrin dibe ku bibînin dibe ku ti duwateyî tune be jî.

    Gelo ev herdû têgih çima tên tev li hev kirin? Eşkere ye ku ji ber vê mantiqê ye:

    Pêşeroj, rojên li “pêşiya” me û paşeroj jî rojên li “paşiya” me ne. Ez dixwazim bêjim çewtî ji vir dest pê dike. Wek heyberekî, cismekî li demê tê nêrîn. Lê divê em bi bîr bînin ku dem têgiheke neberçav e, loma em nikarin bi wî awayî behsê bikin.

    pêş- û paş- li vir bûne pêşgir, ka em binêrin wek peyvên xwerû di behsa demê de çawa tên bikaranîn:

    pêşî tu here, paşê ez ê bêm
    me pêşî xwarin xwar, paşê çay vexwar
    Di cihî de bi vî rengî ye:
    ew li pêşiya malê bû, ez li paşiya malê
    pêşiya erebeyê pelixîbû, tişt bi paşiya wê nehatibû

    Belkî hinan mesele fêm kiribe, an jî bi ya hinekan ev wek nakokiyekê xwanê bike. Lê ya rast em lê hayî bibin ku hem di demê de hem di cihî de; pêş destpêk e û paş jî dawî ye, mijar zelal dibe.

    Pêşiya mehê destpêka mehê ye; ew rojên ewil in. Pêşiya pirtûkê destpêka wê ye; berg, pêşgotin û wd. li wir in. Paşiya mehê dawiya wê ye; ew jî rojên talî ne. Paşiya pirtûkê dawiya wê ye; encama wê li wir e. Dîsa pêşiya xênî destpêka wî ye, bi adetî mirov ji deriyê pêşî dikevin hundir.

    Bi vî rengî peyvine dinê jî hene, bo nimûne ber û pişt. Em wan jî bi heman awayî bi kar tînin.
    Lawikek li ber derî bû, yê din li pişta derî.
    Em berî wan çûn, ew piştî me çûn.
    Rewşa destpêk û dawiyê li vir jî li kar e.

    Wek me serê pêşî gotibû di zimanên dinê de jî ev heye. Ji bo mînak em li inglîzî binerin.
    forefather — rasterast “pêşbav” e, yanî bavûkal û pêşiyên yekî.
    forearm — rtr. “pêşmil” e, yanî pêşiya milî, zend.
    before — hem “pêşber” e hem jî “pêşî, ewil” e. Mîna “nobody can stand before him”; kes nikare li pêşberî wî bisekine. “they were here before everyone”; pêşiya her kesî ew li vir bûn.

    Wek çawa peyva “pêş” di kurdiyê de bûye pêşgir, di inglîzî de jî pêşgireke wisa heye bi heman du wateyan; pre- (bnr. pre-before)

    Hin peyvên bi wê çêkirî ev in:
    precerebral — (têkildarî) pêşiya mejî
    predate — pêşî pêkhatin, berî tiştekî hatin
    preaxial — li pêşiya tewereyê, rtr. “pêştewereyî”
    pre-war — berî şer
    Bi heman awayî wek “paş”ê di inglîzî de jî pêşgireke bi heman du wateyan heye; post- (bnr. post-after)

    Peyvine pê çêkirî ev in:
    postcerebral — (têkildarî) paşiya mejî
    postdate — paşê pêkhatin, piştî tiştekî hatin
    postaxial — li paşiya tewereyê, rtr. “paştewereyî”
    post-war — piştî şer

    Di tirkî de jî ev heye, bi “ön” (pêş) û “ar(t)” (paş).
    ön — pêşî
    arka — paşî
    öncül — yê pêşî tê (pêşîn)
    ardıl — yê paşê tê (paşîn)
    önü — pêşiya (tiştekî)
    ardı — paşiya (tiştekî)
    dağın ardı — paşiya çiyê, pişta wî
    günün ardı — paşiya rojê, dawiya wê
    “önce onlar başlayacak, ardından biz” — “pêşî ew ê dest pê bikin, paşê em”

    Bi kurt û kurmancî; pêşeroj, rojên pêşî ye, ewil e, berî niha ye, demên çûyî ye û paşeroj, rojên paşî ye, talî ye, piştî niha ye, demên bê ye.


    edit:
    li ser mijara paşeroj an pêşerojê jî heman tişt hatiye mineqeşekirin. divê ev her du mijar bibin yek.

    aliyê din çi tirşikandin heye li vê derê. ecêb e. maneyên ku ji van peyvan tê xwestin dem e. lê gelek kes xwestine wan her du peyvan bi maneya hêlê/ aliyê/ bergehê îzah bikin û tevlihevî jî ji ber wê ye.



    16.05.2020 20:56 ~21:40 | biruya hayao miyazaki

    Hemûyan Bixwîne

    Xêra xwe vê peyvê ji îngîlîzî wergerîne kurdî
    dengdanên dawîn (yên din..)
    versiyona kurdî ya biwêj û gotinên pêşiyên tirkan [1]
    mar ji pûngê hez nake , pûng tê li ber serê wî şîn tê Keç...
    qirişnayiş [1]
    Qirişnayiş çekuyêka zaf orjînal e. Merdim şiyêno zaf peywenda de bi ka...
    kurdên ku ji wan werê hemî zarok û sava û ajel tirk in [3]
    kurdên ku dema savayekî/a nuh ji zikê ca xwe derketî bibînin çi dê bav...
    hestên pînekirî [1]
    Biwêja ku di rê de hat bîra min. Li ser wateya wê çend tişt di aqi...
    marmot [2]
    ajelek e ji malbata sivoran. komeljî ne û dema li xeterîyekê rast tên ...
    belki ev jî bala te bikişînin
    » paşeroj
    » pêşeroj

    Kategoriyên mijarê::
    nivîskarên ku li vê mijarê nivîsîne


    sitemap
    reklamokên beredayî